Nhiều chủ doanh nghiệp khai thác mỏ cho rằng: “Đã bổ nhiệm Giám đốc điều hành mỏ thì cứ để họ tự điều hành.”
Quan điểm này đúng một phần.
Tuy nhiên, nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, doanh nghiệp thường chỉ phát hiện mỏ có vấn đề khi:
- Sản lượng sụt giảm
- Chi phí tăng bất thường
- Xảy ra tai nạn
- Thanh tra phát hiện vi phạm
Khi đó, việc xử lý thường đã muộn và cái giá phải trả thường rất lớn.
Chủ doanh nghiệp không cần can thiệp vào vận hành hằng ngày, nhưng bắt buộc phải kiểm soát được các chỉ số trọng yếu để nắm tình hình và ra quyết định kịp thời. Dưới đây là 06 nhóm chỉ số quan trọng.
1) Sản lượng
Đừng chỉ hỏi: “Hôm nay khai thác được bao nhiêu?”
Hãy yêu cầu báo cáo rõ thêm:
- Đạt bao nhiêu % so với kế hoạch (ngày/tuần/tháng)?
- Nếu không đạt, nguyên nhân chính là gì?
- Phương án khắc phục là gì và khi nào hoàn thành?
2) An toàn
Đừng chỉ nhìn vào việc “có tai nạn hay không”.
Hãy theo dõi an toàn theo tư duy quản trị rủi ro:
- Có bao nhiêu nguy cơ mất an toàn đã được phát hiện?
- Có bao nhiêu nguy cơ đã được khắc phục?
- Còn tồn tại nào chưa xử lý, lý do và thời hạn xử lý?
Một doanh nghiệp chỉ nhìn vào số vụ tai nạn thường sẽ phát hiện rủi ro quá muộn.
3) Tiến độ
Khi tiến độ chậm, đừng hỏi chung chung: “Bao giờ xong?”
Hãy yêu cầu làm rõ theo từng điểm nghẽn:
- Công đoạn nào đang chậm?
- Vì sao chậm (nhân lực, thiết bị, điều kiện hiện trường, vật tư…)?
- Biện pháp xử lý cụ thể là gì?
- Mốc thời gian hoàn thành cập nhật?
4) Chi phí
Khi giá thành tăng, đừng chỉ yêu cầu “giảm chi phí”.
Hãy yêu cầu phân tích đúng bản chất:
- Nhiên liệu tăng do đâu (định mức, vận hành, điều kiện đường vận tải, thất thoát…)?
- Thiết bị dừng nhiều không, dừng vì nguyên nhân gì?
- Chi phí sửa chữa/bảo trì tăng do yếu tố nào (lặp lỗi, vận hành sai, kế hoạch bảo dưỡng…)?
Quản trị chi phí hiệu quả phải bắt đầu từ hiện trường và nguyên nhân gốc.
5) Tuân thủ pháp luật
Mỗi tuần, chủ doanh nghiệp cần nắm tối thiểu:
- Có vi phạm nào được phát hiện (nội bộ/đối tác/nhà thầu)?
- Có nguy cơ vi phạm điều kiện giấy phép khai thác không?
- Có báo cáo nào sắp đến hạn (môi trường, an toàn, sản lượng…) không?
- Có kiến nghị/kết luận của cơ quan quản lý nào chưa hoàn thành?
6) Biện pháp khắc phục (quan trọng nhất)
Bất kỳ vấn đề nào cũng phải có “kết luận quản trị” rõ ràng. Mỗi vấn đề cần trả lời được:
- Ai chịu trách nhiệm?
- Khi nào hoàn thành?
- Tiêu chí đánh giá kết quả là gì?
Nếu không có biện pháp và thời hạn, báo cáo sẽ chỉ dừng ở việc mô tả hiện trạng — không tạo ra thay đổi.
KẾT LUẬN
Chủ doanh nghiệp không cần trực tiếp điều hành từng máy xúc hay từng xe tải.
Nhưng phải kiểm soát được:
- Mỏ có an toàn không?
- Mỏ có đạt kế hoạch không?
- Chi phí có đúng mục tiêu không?
- Có rủi ro pháp lý nào đang hình thành không?
Điều hành là công việc của Giám đốc điều hành mỏ.
Kiểm soát là trách nhiệm của Chủ doanh nghiệp.
Hai vai trò khác nhau, nhưng không thể tách rời.
CHECKLIST DÀNH CHO CHỦ DOANH NGHIỆP KHAI THÁC MỎ (tuần)
☐ Mỏ đạt bao nhiêu % kế hoạch tuần?
☐ Có nguy cơ mất an toàn nào chưa xử lý?
☐ Chi phí nào đang tăng bất thường, nguyên nhân là gì?
☐ Có nguy cơ vi phạm pháp luật/giấy phép không?
☐ Biện pháp khắc phục đã giao đúng người, đúng hạn chưa?
☐ Tuần này có quyết định nào cần lãnh đạo doanh nghiệp xử lý ngay?